ปากน้ำประแส ชุมชนประมงเก่าริมแม่น้ำฝั่งแกลงที่บ้านไม้ยังหันหน้าหาน้ำ
4 กันยายน 2569
บ้านไม้สองชั้นเรียงชิดกันไปตามแนวแม่น้ำ ระเบียงและประตูหน้าบ้านหันออกหาสายน้ำ ส่วนด้านที่ติดทางเดินกลับดูเหมือนหลังบ้าน บางหลังมีบันไดไม้ทอดลงไปถึงน้ำ บางหลังมีเรือลำเล็กผูกไว้ข้างเสา ภาพนี้บอกอะไรบางอย่างโดยไม่ต้องอธิบาย ว่าครั้งหนึ่งแม่น้ำคือถนนสายหลักของคนที่นี่
ปากน้ำประแสอยู่ในอำเภอแกลง ตรงจุดที่แม่น้ำประแสไหลออกสู่ทะเล ชุมชนเติบโตมากับการประมงและการค้าทางเรือ แม้ทุกวันนี้จะมีถนนเข้าถึงสะดวกแล้ว แต่จังหวะชีวิตของคนริมน้ำยังผูกอยู่กับน้ำขึ้นน้ำลงและเรือที่ออกหาปลา
ชื่อที่มาจากสายน้ำ
ชื่อ “ปากน้ำประแส” บอกตำแหน่งของชุมชนไว้ตรงตัว คือปากแม่น้ำประแส ชื่อชุมชนในไทยจำนวนมากเกิดจากแม่น้ำ ลำคลอง หรือท่าเรือแบบนี้ เพราะน้ำเป็นทั้งเส้นทางและแหล่งทำกิน แม้แต่ย่านที่เกิดจากคลองขุดในภาคกลางก็มีเรื่องคล้ายกัน ใครสงสัยว่าชื่อย่านรังสิตผูกอยู่กับคลองสายไหน ก็จะเห็นว่าน้ำตั้งชื่อให้ผู้คนมาตลอด
ฝั่งแกลงไม่ได้มีแค่ชุมชนริมน้ำ อำเภอนี้ยังมีชายฝั่งทะเลที่บรรยากาศสบายๆ และมีเรื่องเล่าของกวีคนสำคัญ ใครอยากต่อทริป ลองดูชายฝั่งแกลงและหาดแม่พิมพ์ที่จังหวะชีวิตช้ากว่า หรือความผูกพันของสุนทรภู่กับเมืองแกลง
บ้านไม้ ท่าเรือ และลานตากปลา
เดินไปตามทางในชุมชน จะเห็นบ้านไม้เก่าหลายหลังที่ยังมีคนอาศัยอยู่ บางหลังเปิดหน้าบ้านเป็นร้านขายของ บางหลังเงียบสนิทเพราะเจ้าของออกไปทำงาน ลวดลายไม้ ประตูบานเฟี้ยม และหน้าต่างไม้แบบเก่าเป็นรายละเอียดที่ควรเดินช้าๆ แล้วมอง
ตามท่าเรือมีเรือประมงจอดเรียงรอเวลาออก มีอวนกองไว้ และมีคนนั่งซ่อมเครื่องมืออยู่บนท่า บางช่วงจะเห็นลานหรือแผงตากปลา ตากหมึก เป็นภาพของการแปรรูปอาหารทะเลที่ยังทำกันในชุมชน กลิ่นทะเลเค็มๆ ลอยอยู่ในอากาศตลอด
“บ้านเราหันหน้าเข้าหาน้ำมาตั้งแต่รุ่นปู่ย่า เพราะสมัยนั้นใครจะมาหาก็มาทางเรือ ทุกวันนี้คนมาทางรถกันหมดแล้ว แต่เช้าๆ เรายังนั่งดูน้ำหน้าบ้านเหมือนเดิม”
(ตัวอย่างคำพูดที่แต่งขึ้นเพื่อสื่อความรู้สึกของคนริมน้ำ ไม่ใช่คำพูดของบุคคลจริง)
ในพื้นที่ยังมีเรือรบเก่าที่ปลดประจำการแล้วนำมาจัดแสดงให้คนเข้าชม ใครสนใจควรตรวจสอบวันเวลาเปิดให้ชมและข้อปฏิบัติจากหน่วยงานที่ดูแลก่อนไป
อาหารทะเลกับของฝากจากชุมชน
ความสดของอาหารทะเลเป็นเหตุผลที่คนหลายคนแวะมาประแส ร้านอาหารริมน้ำหลายร้านทำเมนูจากของที่เพิ่งขึ้นจากเรือ รสมือแบบบ้านๆ ไม่ต้องตกแต่งจานมาก ส่วนของฝากที่เห็นบ่อยคือปลาแห้ง หมึกแห้ง และของทะเลแปรรูปที่ชาวบ้านทำเอง
ถ้าเคยเดินย่านเมืองเก่าในตัวเมืองระยองมาแล้ว จะเห็นว่าสองที่นี้มีเสน่ห์ต่างกัน ฝั่งถนนยมจินดาเป็นย่านการค้าริมแม่น้ำของตัวเมืองที่มีของกินให้เดินชิม ขณะที่ประแสคือชุมชนชาวประมงที่ยังทำงานกับทะเลทุกวัน ไม่ได้จัดฉากไว้ให้นักท่องเที่ยว
เดินอย่างแขกที่เจ้าบ้านอยากต้อนรับ
เวลาที่น่าเดินมักเป็นช่วงเช้าหรือเย็นที่แดดไม่แรง และเป็นช่วงที่เห็นชีวิตของชุมชนชัดที่สุด จะเดินเท้าหรือปั่นจักรยานก็ได้ แต่ถ้าขับรถเข้ามา ควรจอดในที่ที่ไม่ขวางทางเข้าบ้านหรือทางขนของ
ที่นี่คือบ้านของคนที่ยังอยู่จริง พูดเสียงเบา ไม่เดินเข้าไปในเขตบ้านหรือบนท่าส่วนตัวโดยไม่ได้รับเชิญ และถ้าอยากถ่ายรูปคนหรือหน้าบ้านใกล้ๆ ให้ยิ้มทักแล้วขออนุญาตก่อนเสมอ