แกลงกับสุนทรภู่ เรื่องเล่าบ้านฝั่งบิดา นิราศเมืองแกลง และอนุสาวรีย์
21 กันยายน 2569
ตามที่บันทึกกันไว้ สุนทรภู่เกิดและเติบโตในพระนคร ชื่อของท่านจึงมักถูกเล่าคู่กับกรุงเทพฯ แต่ตามที่เล่าสืบกันมา บิดาของท่านเป็นคนแกลง และครั้งหนึ่งกวีหนุ่มเคยออกเดินทางไกลมาหาพ่อถึงเมืองนี้ ร่องรอยของการเดินทางครั้งนั้นคือเหตุผลที่วันนี้มีอนุสาวรีย์ของกวีเอกตั้งอยู่ในอำเภอแกลง
ข้อความด้านล่างแบ่งเป็นสองส่วน ส่วนแรกเล่าเรื่องที่คนแกลงเล่าต่อกันมา ส่วนหลังเป็นการไปเยือนอนุสาวรีย์ให้ได้มากกว่ารูปถ่ายหน้าป้าย ขอบอกไว้ก่อนว่าเรื่องชีวิตของกวีที่อยู่ห่างจากเรามาหลายชั่วคนนั้น หลายตอนเป็นสิ่งที่เล่าและเชื่อกันต่อๆ มา จึงจะใช้คำว่าตามที่เล่ากันเป็นระยะ
บ้านฝั่งบิดา ความผูกพันที่เริ่มจากครอบครัว
ตามที่เล่ากัน บิดาของสุนทรภู่เป็นชาวบ้านกร่ำ เมืองแกลง ส่วนมารดาอยู่ทางพระนคร ต่อมาเมื่อทั้งสองแยกทางกัน บิดากลับมาอยู่ที่บ้านเดิมฝั่งตะวันออก ขณะที่ลูกชายเติบโตอยู่ในเมืองหลวง ความเชื่อมโยงระหว่างกวีกับแกลงจึงไม่ใช่การแวะผ่านแบบนักเดินทาง แต่เป็นสายเลือดที่โยงกลับไปหาบ้านของพ่อ
สำหรับคนแกลง เรื่องนี้ทำให้สุนทรภู่ไม่ใช่แค่ชื่อในหนังสือเรียน แต่เป็นลูกหลานที่มีรากอยู่ในพื้นที่ คนในท้องถิ่นหลายรุ่นจึงรู้สึกเป็นเจ้าของเรื่องเล่านี้ และมักพูดถึงกวีด้วยน้ำเสียงภูมิใจแบบที่คนนอกอาจไม่คาดคิด
ความผูกพันแบบนี้ช่วยอธิบายด้วยว่าทำไมชื่อของกวีจึงปรากฏอยู่ตามที่ต่างๆ ในระยอง ตั้งแต่อนุสาวรีย์ในแกลง ไปจนถึงเรื่องที่คนโยงเกาะแก้วพิสดารในพระอภัยมณีเข้ากับเกาะเสม็ด ทั้งหมดนี้เป็นความทรงจำร่วมที่คนในจังหวัดเลือกเก็บรักษาไว้
นิราศเมืองแกลง บันทึกการเดินทางของลูกที่ไปหาพ่อ
นิราศเมืองแกลงเชื่อกันว่าเป็นนิราศเรื่องแรกๆ ของสุนทรภู่ เขียนขึ้นจากการเดินทางจากพระนครมาเยี่ยมบิดา ซึ่งตามที่เล่ากันว่าตอนนั้นบวชอยู่ที่เมืองแกลง เส้นทางสมัยนั้นต้องอาศัยทั้งเรือและการเดินบก ผ่านชายฝั่ง ป่า และชุมชนหลายแห่งกว่าจะมาถึง
สิ่งที่ทำให้นิราศเรื่องนี้น่าสนใจสำหรับคนมาเที่ยวแกลง ไม่ใช่ความไพเราะของกลอนเพียงอย่างเดียว แต่คือน้ำเสียงของคนที่เดินทางด้วยความคิดถึง ความลำบากระหว่างทาง ความกังวลกับสิ่งที่ทิ้งไว้ข้างหลัง และความรู้สึกเมื่อได้เห็นบ้านเกิดของพ่อเป็นครั้งแรก อ่านแล้วจะเห็นว่าแกลงในสายตาของกวีไม่ได้เป็นแค่ปลายทาง แต่เป็นที่ที่มีคนรออยู่
ใครอยากอ่านตัวบทจริง หาได้จากฉบับที่หน่วยงานด้านวรรณกรรมหรือห้องสมุดจัดพิมพ์ ควรอ่านจากฉบับที่เชื่อถือได้ เพราะกลอนที่ส่งต่อกันในโลกออนไลน์บางครั้งคลาดเคลื่อนจากต้นฉบับ
อนุสาวรีย์สุนทรภู่ มากกว่ารูปปั้นกวี
อนุสาวรีย์สุนทรภู่ที่แกลงไม่ได้มีแค่รูปปั้นของกวี รอบๆ ยังมีรูปปั้นตัวละครจากพระอภัยมณีให้เดินดู ทั้งพระอภัยมณีเป่าปี่ นางเงือก ผีเสื้อสมุทร และสุดสาครกับม้านิลมังกร ทำให้พื้นที่นี้เหมือนหน้าหนังสือที่ถูกยกออกมาวางกลางสวน
ก่อนเดินชม ลองอ่านเรื่องย่อพระอภัยมณีสักรอบ จะจำได้ว่าใครเป็นใครและอยู่ตอนไหนของเรื่อง เด็กๆ ที่ไปด้วยมักสนุกกับการทายชื่อตัวละครจากรูปปั้น ผู้ใหญ่ก็ได้ทบทวนเรื่องที่เคยเรียนสมัยเด็ก การอ่านก่อนไปแบบนี้ใช้ได้กับการเที่ยวเมืองเก่าหลายแห่ง อย่างคนจะไปลพบุรีก็มีคำแนะนำว่าควรอ่านเรื่องอะไรไว้ก่อนเดินทางไปลพบุรีเพื่อให้เดินโบราณสถานแล้วเข้าใจมากขึ้น
ไปเยือนอย่างเข้าใจ มารยาทและการต่อทริป
อนุสาวรีย์เป็นที่ระลึกถึงบุคคลที่คนไทยเคารพ บางช่วงมีคนมากราบไหว้ วางดอกไม้ หรือมีกิจกรรมของโรงเรียนและชุมชน ควรเที่ยวด้วยท่าทีที่เหมาะสม
- แต่งกายสุภาพ ไม่ปีนหรือขึ้นไปนั่งบนรูปปั้นเพื่อถ่ายรูป
- ถ้ามีพิธีหรือกิจกรรมอยู่ ให้รอดูอยู่ห่างๆ ไม่เดินตัดหน้าคนที่กำลังกราบไหว้
- เก็บขยะกลับไปด้วย และทำตามป้ายหรือคำแนะนำของผู้ดูแลพื้นที่
- วันที่จัดงานรำลึกหรือช่วงเวลาเปิดให้เข้าชม ให้ตรวจสอบประกาศล่าสุดจากหน่วยงานท้องถิ่นก่อนเดินทาง
เมื่อชมอนุสาวรีย์แล้ว แกลงยังมีชายฝั่งให้ไปต่อ ใครอยากเห็นทะเลที่จังหวะช้ากว่าแถวเมือง ลองแวะหาดแม่พิมพ์และแนวชายฝั่งของอำเภอแกลง หรือถ้าขากลับผ่านทางเมือง จะแวะหาดแม่รำพึงที่ทอดยาวบนแผ่นดินใหญ่ก็ได้ การได้เห็นทะเลฝั่งตะวันออกหลังจากยืนอยู่หน้ารูปปั้นกวี ช่วยให้นึกออกว่าตัวละครในพระอภัยมณีที่ผูกพันกับทะเลนั้นเกิดจากจินตนาการของคนที่เคยเดินทางผ่านชายฝั่งแบบนี้
ถ้ามีเวลาสักคืนก่อนออกเดินทาง หยิบนิราศเมืองแกลงขึ้นมาอ่านสักตอน โดยเฉพาะช่วงที่กวีใกล้ถึงบ้านของพ่อ แล้วค่อยไปยืนหน้าอนุสาวรีย์ คุณจะเห็นว่าแกลงไม่ได้เป็นแค่ที่ตั้งของรูปปั้น แต่เป็นปลายทางของการเดินทางครั้งหนึ่งที่มีความคิดถึงเป็นแรงผลักดัน